SPRAWOZDANIE  Z REALIZACJI  PROGRAMU STAŻY ZAGRANICZNYCH

Projekt Polskiego Ośrodka ASSITEJ  Ogniska Marzeń- drama w pracy z dziećmi problemowymi, opracowany merytorycznie przez Halinę Machulska i Alicję Pruszkowską, z udziałem Ewy Andrearczyk,  wyrósł z  potrzeby niesienia pomocy  uczniom  zagrożonym marginalizacją społeczną, do której prowadzą    zaniedbania wychowawcze, bieda rodziców czy  ich patologiczne  zachowania (alkoholizm, narkotyki, agresja, przemoc). Główny  cel programu to  przygotowanie kadry specjalistów przeciwdziałających  w różnych regionach  Polski ww. negatywnym zjawiskom życiowym poprzez upowszechnianie  edukacji z  zastosowaniem technik improwizacyjnych, wzorowanych  na najlepszych przykładach  brytyjskich  i niemieckich.

W projekcie uczestniczyli Beneficjenci z wykształceniem wyższym magisterskim (10 osób) oraz licencjackim (2 osoby - w trakcie kończenia studiów magisterskich), którzy mają doświadczenie w pracy z dziećmi  zaniedbanymi środowiskowo (zajęcia prowadzone w domach kultury, szkołach, domach dziecka, teatrze, fundacjach czy stowarzyszeniach). Zdali oni egzamin wstępny z dramy i znajomości języka angielskiego, przeprowadzony przez Halinę Machulską, Alicję Pruszkowską i Sylwię Kolczyńską, z udziałem  dra Tima Prentkiego  (wykładowca Uniwersytetu  w Winchester) w dniach  04. i 05. 10 2007 r. Jednak na skutek przesunięć w harmonogramie stażu, spowodowanych reorganizacją Krajowej Agencji Programu Leonardo da Vici oraz zmianą uwarunkowań zewnętrznych, określających możliwości szkolenia kadry przez  Partnerów zagranicznych, niektórzy kandydaci na beneficjentów zrezygnowali z wyjazdu do Winchester i Lingen. Stąd też zaistniała konieczność przeprowadzenia przez Promotora egzaminu uzupełniającego w celu ustalenia ostatecznej liczby stażystów (udział Jacka Lisieckiego w pracach Komisji).

 Ich przygotowaniu do szkolenia za granicą służyły m. in.:

• warsztaty dra Tima Prentkiego, prowadzone  04. i 05. 10. 2007 r. w Polskim Ośrodku ASSITEJ  metodą konstruowania map życia,

• spotkanie zorganizowane 07.12.2007 r. w siedzibie PO ASSITEJ dla  zaznajomienia Beneficjentów  ze  zwyczajami i przepisami prawnymi kraju partnerskiego (Halina Machulska), programem szkolenia  i obowiązkami wyjeżdżających  do Wielkiej Brytanii i Niemiec  (Halina Machulska, Alicja Pruszkowska),  warunkami finasowymi  uczestnictwa w doskonaleniu zawodowym (podpisanie umowy, możliwości zakupu tańszych biletów lotniczych, sposoby rezerwacji kwater w Winchester itp. - Beata Kowal). Nad całością prac miała czuwać Halina Machulska (kierownik projektu), za sprawy merytoryczne odpowiadała Alicja Pruszkowska, Beacie Kowal powierzono administrowanie projektem, a Sylwii Kolczyńskiej - przeprowadzenie monitoringu stażu.

• warsztaty z psychologiem (Michał Gąsior) nt: Jak radzić sobie w sytuacjach trudnych w nowym środowisku? (07.12.2007)
• spotkanie przedwyjazdowe (13.01.2008), podczas którego przekazano Stażystom  materiały dotyczące szkolenia (np. cele, program doskonalenia zawodowego, dzienniki zajęć).

Beneficjenci przebywali w ośrodkach zagranicznych, od lat  współpracujących z PO ASSITEJ   (Lingen) lub  poleconych Halinie Machulskiej  przez wybitnych specjalistów w dziedzinie dramy.

Szkolenie w Uniwersytecie Winchester trwało od 15 stycznia  do 15 marca 2008 r., a w Centrum Edukacyjnym w Lingen - od 25 marca do 27 maja  2008 r.

Program stażu, opracowany przez Alicję Pruszkowską, został dostosowany do specyfiki zagranicznych  ośrodków edukacyjnych, w których przebywali Beneficjenci. W Winchester obejmował następujące kręgi tematyczne,  uwzględniające moduły ustalone z Promotorem:

   1.      Idea budowania dramy i spektaklu na podstawie historii życia (life- story).

   2.      Kino uczestniczące (participatory video) i „obraz" jako strategia pracy z grupami dzieci i młodzieży zagrożonej wykluczeniem społecznym.

   3.      Społeczny i ekonomiczny kontekst możliwości kreowania społecznej zmiany przez teatr i dramę.  

Powyższe tematy były realizowane w formie wykładów,  warsztatów i ćwiczeń prowadzonych przez  specjalistów o światowej sławie, a także magistrantów i doktorantów  wyżej wymienionej Uczelni.

Uczestnicząc w   autorskim programie dra Tima Prentkiego z  Uniwersytetu w Winchester - „Teatr i media dla rozwoju"  Stażyści mieli okazję  poznać:

• uwarunkowania społeczne, ekonomiczne i polityczne, które wywierają wpływ na edukację dzieci w różnych krajach, oraz sposoby przeciwdziałania wykluczeniu młodych ludzi ze środowiska
• formy i metody pracy z grupami defaworyzowanymi w Wielkiej Brytanii, a szczególnie  z  uczeniem się z własnej biografii, czyli mapy życia
• kolejne etapy budowania spektaklu improwizowanego na podstawie  life-story.

Nową dla Stażystów strategią, stosowaną w edukacji dzieci i młodzieży, było również  kino uczestniczące (participatory video). Podobnie jak w mapach życia - dokonywana jest tu   rekonstrukcja świata, zwłaszcza z perspektywy osób marginalizowanych społecznie, ale zmienia się medium: narrację zastępuje obraz, który często mocniej oddziałuje na widza niż słowo.   Efektem uczestnictwa Beneficjentów w  warsztatach  tego typu  stały się   krótkie filmy, tworzone na dowolnie wybrany przez grupę temat.

Stażyści poznali  również sposoby budowania i prezentacji osobistych historii (map życia) z wykorzystaniem  dźwięku i technologii radiowych.  Oddziałując  na zmysł słuchu, który nie jest dominujący w naszej kulturze,  można  również przyczynić się do rozwijania wyobraźni i stymulowania kreatywności uczestników zajęć oraz włączyć dzieci do obrony ich praw osobistych.

Przez pierwsze pięć tygodni  Beneficjenci uczestniczyli we wspólnych wykładach i warsztatach, a następnie w dwu grupach 5-osobowych  realizowali ten sam program: na podstawie osobistych map życia należało  stworzyć i zaprezentować finalny spektakl, będący wyrazem sprzeciwu lub akceptacji dla świata. „Pokazy" te zostały ocenione przez  dra Tima Prentkiego i prof. Dave'a Pammentera.  Zarejestrowano je  na płycie DVD.

Jednocześnie ze spektaklami powstawały projekty dotyczące pracy z dziećmi i młodzieżą w świetlicach marzeń, wzorowane na   brytyjskim programie, do którego impulsem  był film „Zielone Łąki". Miał on na celu przede wszystkim  pokazanie, jak za pomocą metody mapy życia można zmieniać percepcję świata postrzeganego przez dzieci i młodzież  marginalizowaną społecznie oraz jak zwiększyć poczucie ich własnej wartości.

 Monitoring stażu w Winchester  przeprowadziła Sylwia Kolczyńska od 26 lutego do 03 marca 2008 r.  (hospitacja zajęć, rozmowy przeprowadzone z  zagranicznym opiekunem grupy, Timem Prentkim, wykładowcami,  instruktorami dramy i teatru, a przede wszystkim ze Stażystami, ankieta opracowana przez Alicję Pruszkowską).

Natomiast staż w Lingen  pozwolił Beneficjentkom poznać  stosowane w Niemczech formy i metody pracy, prowadzonej głównie z młodzieżą marginalizowaną społecznie i niepełnosprawną (techniki teatralno-cyrkowe). Zajęcia  odbywały się  w Fachhochschule (przed południem) i Theaterpadagogisches Zentrum (po południu).  Wiele czasu poświęcono pracy nad ciałem, sposobom wyrażania siebie przez ruch (improwizacje), a także ćwiczeniom głosowym.  Wykonywano je  w parach, małych grupkach oraz indywidualnie. 

Beneficjentki uczestniczyły też, wraz ze studentami, w planowaniu interwencji socjalnych, z zastosowaniem technik Augusto Boala. Zdobytą wiedzę wykorzystano podczas spotkań z młodzieżą zaniedbaną środowiskowo (rozwiązywanie wewnętrznych konfliktów między samymi uczniami oraz uczniami i majstrami w Christophorus-Werk).

Jo"rg Meyer po omówieniu  takich zagadnień, jak: utopia w teatrze, pytania pomocne w analizie tekstu oraz reguły gry scenicznej,  dokonał  systematyzacji pedagogiki teatralnej i dramy w krajach anglosaskich i w Niemczech.

Norbert Radermacher zapoznał Beneficjentki z  obszarem działania i strukturą różnych organizacji kulturalnych i teatralnych,  kompetencjami pedagoga teatralnego oraz  rodzajami umów zawieranych z pracownikami sektora kultury w tym kraju.

Stażystki uczestniczyły także w pokazach programów multimedialnych, realizowanych przez studentów w czasie praktyk  w różnych miastach niemieckich, np. w D"usseldorfie i Hamburgu. Prezentacje te dotyczyły  m. in. wolontariackiej pracy seniorów z dziećmi imigrantów czy integracji osób pełnosprawnych z niepełnosprawnymi. Niezwykle inspirujące stały się również dla Stażystek:

• obserwacja  kolejnych etapów pracy  nad spektaklem „Sophie Mathilda Erbsengrun",
• tworzenie improwizowanego przedstawienia z dziećmi w różnym wieku,  z zastosowaniem elementów tańca  (prowadzenie - Sabine Seume)
• udział w  budowaniu sztuki teatralnej na potrzeby międzynarodowego festiwalu  „Fest der Sinne", z udziałem osób niepełnosprawnych.

Beneficjentki mogły popróbować swoich sił w akrobatyce, żonglerce oraz w tworzeniu układów choreograficznych i improwizowanej sztuki teatralnej  dla dzieci. Poznały strukturę i zasady działania wypożyczalni kostiumów w Theaterpadagogisches Zentrum.  W wyniku obserwacji  licznych przedstawień  Stażystkom łatwiej było wykonać samodzielne zadanie:  przygotowanie i prezentacja  show podczas wieczoru „otwartej sceny" w Open Stage. Pobyt Beneficjentek w Lingen zaowocował także programem pracy z dziećmi problemowymi oraz projektem szkolenia nauczycieli/instruktorów Ognisk Marzeń.

Staż  w Wielkiej Brytanii i Niemczech przyniósł   uczestnikom nie tylko korzyści zawodowe (m. in. poznanie nowych technik improwizacyjnych i teatralno-cyrkowych oraz  standardów europejskich w tym zakresie, tworzenie i realizacja projektów adresowanych do dzieci i dorosłych zagrożonych wykluczeniem społecznym), ale  wywarł także znaczący wpływ na rozwój osobisty niemal wszystkich  Beneficjentów (np. panowanie nad własnym ciałem, różne sposoby wyrażania uczuć, otwartość na współpracę, przedsiębiorczość, kompetencje językowe, poznanie kultury kraju przyjmującego) - taki wniosek można wysnuć z analizy  ankiet ewaluacyjnych, dokumentacji filmowej  oraz  obserwacji poczynionych w czasie dwu spotkań, które  poświęcono:

• podsumowaniu pobytu w Winchester (29 marca 2008)
• prezentacji nabytych za granicą umiejętności (31 maja  2008 r.). Brali w nim także udział  twórcy i realizatorzy projektu: Halina Machulska, Alicja Pruszkowska, Beata Kowal, Sylwia Kolczyńska,  wykładowcy Uniwersytetu w Winchester: dr Tim Prentki  i prof. Dave Pammenter, edukatorzy dramy - potencjalni kandydaci do kolejnych szkoleń, jak również słuchacze Szkoły Aktorskiej Haliny i Jana Machulskich. Beneficjenci otrzymali wówczas certyfikaty przygotowane przez Partnerów zagranicznych oraz zaświadczenia z PO ASSITEJ o wykonaniu wszystkich zadań programowych.

Staż zagraniczny - jak wynika z jego ewaluacji - stał się  niezwykle cennym doświadczeniem w życiu zawodowym i osobistym Beneficjentów, mimo iż w pierwszej jego edycji nie udało się PO ASSITEJ uniknąć pewnych błędów,  głównie w zakresie organizacji  szkolenia. Będą one brane  pod uwagę w najbliższej przyszłości, w przypadku  kontynuacji uczestnictwa w programie Uczenie się przez całe życie.

            Opracowanie:

            Alicja Pruszkowska